Bezpieczeństwo danych w chmurze – co musisz wiedzieć?

Wraz z upowszechnieniem rozwiązań chmurowych coraz więcej firm przenosi do nich swoje systemy, pliki i aplikacje. Dla jednych to sposób na obniżenie kosztów i większą elastyczność, dla innych konieczność wynikająca z wymogów biznesu i klientów. Niezależnie od motywacji, jedno pozostaje niezmienne: wraz z migracją do chmury rośnie znaczenie właściwego zabezpieczenia danych.

W praktyce wiele organizacji zakłada, że skoro dane znajdują się „u dużego dostawcy”, to kwestia bezpieczeństwa jest w pełni rozwiązana. Tymczasem odpowiedzialność za ochronę informacji jest współdzielona, a błędna konfiguracja, słabe hasła czy brak szyfrowania nadal mogą prowadzić do poważnych incydentów. Trzeba więc zrozumieć, czym jest bezpieczeństwo danych w chmurze, jakie są jego filary i gdzie dokładnie przebiega granica odpowiedzialności między dostawcą a klientem.

W tym artykule przyglądamy się podstawowym pojęciom związanym z bezpieczeństwem w chmurze, różnicom między modelami chmury, najczęstszym zagrożeniom oraz praktycznym sposobom ochrony danych. Omawiamy także rolę pracowników, wymogi regulacyjne (w tym RODO) i znaczenie modelu współodpowiedzialności, który w środowisku cloud computing ma podstawowe znaczenie dla bezpieczeństwa organizacji.

Czym jest bezpieczeństwo danych w chmurze?

Bezpieczeństwo danych w chmurze to znacznie więcej niż tylko zabezpieczenie informacji. To kompleksowe podejście do ochrony całego ekosystemu cyfrowego organizacji.

Bezpieczeństwo danych w chmurze obliczeniowej – definicja

Bezpieczeństwo danych w chmurze odnosi się do procesu, technologii i rozwiązań używanych do ochrony danych przechowywanych w chmurze przed zagrożeniami lub złośliwymi atakami. Jest to zestaw praktyk, narzędzi i strategii zaprojektowanych w celu zapewnienia poufności, integralności i dostępności informacji przechowywanych w środowiskach chmurowych, niezależnie od ich typu.

W praktyce bezpieczeństwo w chmurze obejmuje ochronę danych na trzech poziomach:

• Danych używanych – zabezpieczanie informacji aktywnie wykorzystywanych w aplikacjach

• Danych w ruchu – ochrona informacji podczas ich przesyłania przez sieć

• Danych magazynowanych – zabezpieczanie informacji przechowywanych w dowolnej lokalizacji sieciowej

Skuteczna ochrona danych w chmurze wymaga holistycznego podejścia, łączącego szyfrowanie, kontrolę dostępu, monitoring oraz regularną aktualizację zabezpieczeń.

Dlaczego ochrona danych w chmurze jest ważna

Ochrona danych w chmurze to podstawa bezpiecznego funkcjonowania nowoczesnych przedsiębiorstw. Zgodnie z raportem IBM, aż 82% naruszeń bezpieczeństwa w 2023 roku dotyczyło danych przechowywanych w chmurze.

Nieodpowiedni poziom ochrony zasobów w chmurze może prowadzić do poważnych konsekwencji dla organizacji, takich jak:

• Straty wizerunkowe i finansowe

• Utrata zaufania klientów

• Koszty związane z niewystarczającym zabezpieczeniem infrastruktury

• Konsekwencje prawne, w tym potencjalne grzywny sięgające nawet 4% globalnego obrotu

Przede wszystkim warto zauważyć, że efektywne zabezpieczenia chmurowe nie tylko chronią przed wyciekiem danych, ale również zapewniają ciągłość biznesową oraz wspierają zgodność z przepisami takimi jak RODO.

Różnice między chmurą publiczną, prywatną i hybrydową

Wybór odpowiedniego modelu chmury ma istotny wpływ na strategię bezpieczeństwa danych. Każdy typ chmury oferuje inny poziom kontroli, elastyczności i ochrony.

Chmura publiczna to najpopularniejszy model, gdzie zasoby należą do zewnętrznych dostawców, takich jak Microsoft Azure czy Google Cloud Platform. Charakteryzuje się współdzieleniem infrastruktury przez wielu klientów, wysoką skalowalnością oraz modelem płatności za faktyczne użycie. Chociaż dostawcy zapewniają zaawansowane zabezpieczenia, organizacje muszą zaakceptować pewne ograniczenia w kontroli nad środowiskiem.

Chmura prywatna zapewnia dedykowane środowisko dla jednej organizacji. Wszystkie zasoby są przeznaczone wyłącznie dla danego podmiotu, co zapewnia większą kontrolę nad bezpieczeństwem i konfiguracją. Ten model sprawdza się w przypadku firm pracujących z wrażliwymi danymi, podlegających rygorystycznym regulacjom branżowym.

Chmura hybrydowa łączy elementy chmury publicznej i prywatnej, pozwalając na elastyczne rozmieszczenie zasobów według potrzeb i wymogów bezpieczeństwa. Umożliwia przechowywanie wrażliwych danych w środowisku prywatnym, jednocześnie korzystając z zalet chmury publicznej dla mniej krytycznych systemów.

Każdy model posiada odpowiedni podział odpowiedzialności między dostawcę chmury a klienta. Niezrozumienie modelu współodpowiedzialności za bezpieczeństwo to jedna z najmniej zrozumiałych koncepcji, bo tylko 8% dyrektorów ds. bezpieczeństwa w pełni rozumie swoją rolę w zabezpieczaniu usług SaaS.

Najczęstsze zagrożenia i błędy

Przechowywanie danych w chmurze, choć wygodne i elastyczne, niesie ze sobą liczne zagrożenia. Świadomość najczęstszych ryzyk to pierwszy krok do skutecznej ochrony firmowych zasobów w środowisku chmurowym.

Nieautoryzowany dostęp i słabe hasła

Słabe hasła pozostają jednym z głównych punktów wejścia dla cyberprzestępców. Według badań, "123456" było najczęściej używanym hasłem w ubiegłym roku, a hakerzy potrzebują zaledwie 37 sekund, aby złamać 8-znakowe hasło złożone tylko z cyfr. Co więcej, 81% naruszeń związanych z hakowaniem wynika z kradzieży lub stosowania słabych haseł.

Aby skutecznie chronić dostęp do danych, warto wdrożyć uwierzytelnianie wieloskładnikowe (MFA), które stanowi dodatkową warstwę zabezpieczeń, znacznie utrudniającą nieautoryzowany dostęp nawet w przypadku przejęcia hasła.

Błędy konfiguracji i brak segmentacji

Niewłaściwa konfiguracja usług chmurowych to jedno z najczęstszych i najbardziej kosztownych zagrożeń. Cloud Security Alliance uznaje to za główne ryzyko dotykające rozwiązania oferowane w modelu cloud computing. Typowe błędy obejmują:

• Pozostawienie standardowej konfiguracji usług, w tym danych dostępowych

• Przyznawanie użytkownikom nadmiarowych uprawnień

• Zaniechania dotyczące ustawień mechanizmów bezpieczeństwa

Jak wynika z badania przeprowadzonego przez IDC, aż osiem na dziesięć firm w USA doświadczyło naruszenia danych będącego następstwem nieprawidłowej konfiguracji chmury.

Zagrożenia wewnętrzne i phishing

Phishing pozostaje popularną metodą ataku, szczególnie w środowisku chmurowym. Cyberprzestępcy podszywając się pod zaufane źródła (firmy kurierskie, urzędy, operatorów), starają się wyłudzić dane logowania do kont bankowych lub społecznościowych. Coraz częściej wykorzystują oni także zasoby chmurowe do hostowania oszukańczych stron.

Natomiast zagrożenia wewnętrzne, czyli działania podejmowane przez upoważnionych użytkowników, narażają organizacje na znaczące straty.

Brak szyfrowania danych w spoczynku i transmisji

Szyfrowanie to podstawowa metoda ochrony danych, jednakże według raportu PRM „Chmura i cyberbezpieczeństwo w Polsce", tylko 36,9% przedsiębiorstw korzysta z tej opcji.

Zgodnie z wytycznymi Komisji Nadzoru Finansowego, dane w chmurze „powinny być szyfrowane zawsze, gdy to jest technologicznie możliwe i – w ocenie podmiotu nadzorowanego – ekonomicznie zasadne". Skuteczna strategia bezpieczeństwa powinna obejmować szyfrowanie:

• danych przesyłanych (in transit)

• danych w użyciu

• danych w archiwum (at rest)

Jak skutecznie chronić dane w chmurze - Wspólna odpowiedzialność i rola użytkownika

Bezpieczeństwo informacji w środowisku chmurowym to nie tylko kwestia technologii i narzędzi, ale przede wszystkim właściwy podział obowiązków i świadomość wszystkich uczestników procesu. Niezależnie od wybranego modelu chmury, skuteczna ochrona danych wymaga jasnego zrozumienia, kto i za co odpowiada w całym ekosystemie.

Model shared responsibility – kto za co odpowiada

Fundamentem bezpieczeństwa w chmurze jest model współdzielonej odpowiedzialności (shared responsibility model), który określa podział obowiązków między dostawcą usług chmurowych a klientem. Jest to kluczowy aspekt bezpieczeństwa chmury, jednakże, jak pokazują badania, zaledwie 8% dyrektorów ds. bezpieczeństwa informacji w pełni rozumie swoją rolę w zabezpieczaniu usług SaaS.

Podział odpowiedzialności różni się w zależności od wybranego modelu usługi:

• IaaS (Infrastruktura jako usługa) - dostawca odpowiada za infrastrukturę fizyczną (sprzęt, sieć, centra danych), podczas gdy klient jest odpowiedzialny za system operacyjny, aplikacje, dane oraz ich bezpieczeństwo.

• PaaS (Platforma jako usługa) - dostawca przejmuje odpowiedzialność za system operacyjny i infrastrukturę, a klient za aplikacje, dane i ich zabezpieczenie.

• SaaS (Oprogramowanie jako usługa) - najbardziej kompleksowy model, gdzie dostawca zarządza infrastrukturą i aplikacją, zaś klient odpowiada głównie za dane oraz zarządzanie tożsamościami i dostępem.

Warto zauważyć, że niezależnie od modelu, za bezpieczeństwo tożsamości i kontrolę dostępu zawsze odpowiada klient.

Nierozumienie tego modelu może prowadzić do poważnych luk w zabezpieczeniach. Według badań, większość naruszeń bezpieczeństwa w chmurze wynika z błędnej konfiguracji i niewłaściwego zarządzania dostępem, za co odpowiedzialność ponosi klient.

Rola edukacji pracowników w ochronie danych

Człowiek pozostaje najsłabszym ogniwem w kontekście cyberbezpieczeństwa. Ataki socjotechniczne stanowią największą część wszystkich incydentów cyfrowych. Dlatego właściwe szkolenia pracowników są kluczowym elementem ochrony danych w chmurze.

Skuteczne programy edukacyjne powinny obejmować:

• Regularne symulacje ataków phishingowych

• Szkolenia z rozpoznawania zagrożeń

• Zapoznanie z politykami bezpieczeństwa organizacji

• Naukę bezpiecznego korzystania z zasobów chmurowych

Niektóre organizacje, jak HoxHunt, oferują platformy edukacyjne wykorzystujące symulacje ataków dostosowane do języka, roli i lokalizacji użytkowników, co czyni je bardziej realistycznymi i skutecznymi w podnoszeniu świadomości.

Znaczenie polityk bezpieczeństwa i zgodności z RODO

RODO nie zabrania korzystania z usług chmurowych, jednak nakłada konkretne wymogi na administratorów danych. Kluczowym elementem jest umowa powierzenia przetwarzania danych (Data Processing Agreement – DPA), która musi zostać zawarta między administratorem a dostawcą usług chmurowych.

Wyzwaniem staje się sytuacja, gdy dane przetwarzane są poza terytorium Unii Europejskiej. Amerykańska ustawa CLOUD Act komplikuje kwestie RODO, ponieważ zobowiązuje amerykańskie firmy do ujawniania danych amerykańskim służbom, co może stać w sprzeczności z wymogami RODO.

Dlatego polityki bezpieczeństwa organizacji powinny szczególnie określać:

• Lokalizację przetwarzania i przechowywania danych

• Warunki przekazywania danych poza UE (jeśli występuje)

• Procedury reagowania na naruszenia bezpieczeństwa

• Zasady zarządzania dostępem do danych w chmurze

Skuteczna polityka bezpieczeństwa musi także uwzględniać model współodpowiedzialności, jasno określając zakresy odpowiedzialności organizacji i dostawcy usług chmurowych.

Pamiętajmy, że ostatecznie to organizacja ponosi odpowiedzialność za dane, nawet jeśli ich przetwarzanie zostało powierzone zewnętrznemu podmiotowi.

Wnioski, czyli kto co i za co odpowiada

Bezpieczeństwo danych w chmurze stanowi fundamentalny aspekt funkcjonowania współczesnych organizacji. Przede wszystkim, ochrona informacji w środowisku cloud computing wymaga kompleksowego podejścia łączącego odpowiednie technologie, procesy i edukację pracowników. Niewątpliwie, zrozumienie modelu współdzielonej odpowiedzialności jest kluczowe – dostawca i klient muszą dokładnie wiedzieć, za które aspekty bezpieczeństwa odpowiadają.

Nieodpowiednie zabezpieczenie danych w chmurze może prowadzić do poważnych konsekwencji, zarówno finansowych, jak i wizerunkowych. Dlatego też prawidłowe szyfrowanie danych, zarządzanie dostępem oraz regularne aktualizacje zabezpieczeń powinny stanowić podstawę każdej strategii ochrony zasobów cyfrowych.

Wybór odpowiedniego modelu chmury – publicznej, prywatnej lub hybrydowej – musi być dostosowany do specyficznych potrzeb organizacji, uwzględniając wrażliwość przechowywanych informacji oraz wymogi regulacyjne. Natomiast edukacja pracowników pozostaje równie istotna jak rozwiązania techniczne. Ostatecznie, człowiek często stanowi najsłabsze ogniwo w łańcuchu cyberbezpieczeństwa.

Zgodność z RODO i innymi regulacjami wymaga właściwego zarządzania danymi w chmurze, szczególnie w kontekście ich przechowywania i przetwarzania poza granicami Unii Europejskiej. Choć korzystanie z usług chmurowych niesie wyzwania związane z ochroną danych, odpowiednie polityki bezpieczeństwa i świadomość zagrożeń mogą skutecznie minimalizować ryzyko.

Pamiętajmy zatem, że skuteczna ochrona danych w chmurze to proces ciągły, wymagający stałego monitorowania, doskonalenia procedur i podnoszenia świadomości wszystkich uczestników. Tylko kompleksowe podejście do bezpieczeństwa zapewni organizacjom możliwość bezpiecznego czerpania korzyści z technologii chmurowych bez narażania cennych zasobów informacyjnych.